Hieronder leest u wat u precies moet doen nadat uw naaste is overleden.

1. Melding van overlijden

Bel de Hartenbank zo snel mogelijk via 088 2333 699 om het overlijden van de donor te melden.

Wij begrijpen dat dit voor nabestaanden een emotioneel zware situatie kan zijn. De melding mag daarom ook worden gedaan door de huisarts of een andere betrokkene dan de vaste contactpersoon.

Let op: het is mogelijk dat de Hartenbank bij het overlijden van een donor besluit de donatie niet door te laten gaan. Dit is het geval als:

• de donor zich op dat moment niet in Nederland bevindt;
• de donor heeft aangegeven ook lichaamsdonor te willen zijn. Bij lichaamsdonatie wordt het lichaam volledig overgedragen aan de afdeling Anatomie voor onderwijsdoeleinden (en in sommige gevallen voor onderzoek) en komt daarna niet meer terug. Helaas is het momenteel niet mogelijk om hartdonatie te combineren met lichaamsdonatie;
• er een bezwaar is van nabestaanden;
• er een te lange tijd tussen overlijden en overlijdensmelding zit. Het is daarom belangrijk om zo snel mogelijk de overlijdensmelding door te geven. De Hartenbank streeft ernaar om binnen 24 uur de obductie te doen.
• de donor een besmettelijke infectie of ziekte heeft die een gevaar kan vormen voor het obductieteam;
• er op dat moment vanuit de onderzoekswereld geen vraag is naar het hartweefsel (met een specifieke diagnose).

Orgaandonatie heeft altijd voorrang

Heeft de overledene een donorcodicil? Orgaandonatie aan een levende ontvanger heeft altijd voorrang. Als de arts aangeeft dat orgaandonatie mogelijk is, wordt dit doorgegeven aan de Nederlandse Transplantatie Stichting. In veel gevallen is het mogelijk om huid- en/of oogdonatie te combineren met hartdonatie. In dat geval neemt de Nederlandse Transplantatie Stichting contact op met de Hartenbank en zorgen wij ervoor dat beide donaties, waar mogelijk, kunnen plaatsvinden.

Euthanasie

Wanneer sprake is van euthanasie, stellen wij het zeer op prijs hiervan vooraf op de hoogte te worden gebracht. Hierdoor kunnen wij zorgen dat het hart zo snel mogelijk uit het lichaam wordt gehaald, wat de kwaliteit van het weefsel voor onderzoek ten goede komt.

2. Verwerking van de overlijdensmelding

Wij nemen een afstreeplijst door met belangrijke vragen om de overlijdensmelding zorgvuldig te verwerken. Dit betreft onder andere:

• persoonsgegevens van de donor;
• de doodsoorzaak;
• of de donor een pacemaker of ander implantaat draagt en of deze is uitgeschakeld;
• of het overlijden officieel is vastgesteld door een arts (schouw);
• praktische informatie, zoals het tijdstip waarop de overledene kan worden opgehaald (bij voorkeur zo snel mogelijk, om de tijd tussen overlijden en obductie zo kort mogelijk te houden).

Wij stemmen dit tijdstip af met rouwservicebedrijf Post Mortem en controleren of dit binnen hun planning past. De contactpersoon wordt hierover geïnformeerd. Let op: de Hartenbank regelt het rouwvervoer en dit hoeft dus niet te worden gedaan door nabestaanden of de uitvaartondernemer.

Als de huisarts de eerste melding doet, zullen wij op een later moment altijd de contactpersoon of een (andere) nabestaande terugbellen om af te stemmen wanneer de donor opgehaald kan worden. 

3. Vervoer van de donor

Rouwservicebedrijf Post Mortem haalt het lichaam van de donor op en brengt dit naar het Amsterdam UMC. Post Mortem komt meestal met twee personen.

Wanneer het overlijden plaatsvindt in een ziekenhuis, wordt de donor eerst naar het mortuarium van dat ziekenhuis gebracht. Post Mortem haalt het lichaam daar op en gaat dus niet de verpleegafdeling op.

4. Obductie: het verwijderen van het hart

Een gespecialiseerd arts (patholoog) verwijdert samen met assistenten het hart uit het lichaam. Als de donor ook hersendonor is, worden de hersenen op dezelfde dag verwijderd. De patholoog opent de borstkas, verwijdert het hart en sluit de borstkas daarna weer zorgvuldig. Na afloop is een hechting op de borst zichtbaar. Het lichaam van de donor wordt niet aangekleed, maar in een zogeheten ‘lijkwade’ gewikkeld. De verdere verzorging en het kleden van de overledene vinden plaats na de obductie, bij de uitvaartverzorger.

5. Terugkeer van de donor en uitvaart

Wij streven ernaar om de donor binnen één dag na de obductie terug te laten brengen naar de familie, het uitvaartcentrum of het crematorium, zodat de uitvaart kan plaatsvinden zoals gepland. Afhankelijk van het tijdstip van overlijden, de planning van de rouwvervoerder en de beschikbaarheid van het obductieteam kan het voorkomen dat de obductie pas de volgende dag plaatsvindt. Tot dat moment blijft het lichaam gekoeld. Dit kan bijvoorbeeld overnacht bij de rouwvervoerder zijn of in het mortuarium in het ziekenhuis. Wanneer ten tijde van de overlijdensmelding nog niet bekend is waar het lichaam na de obductie naartoe mag, kan dit ook later of op de volgende dag worden doorgegeven. Wij nemen in dat geval contact op met de contactpersoon om dit nader af te stemmen. Wij bespreken met Rouwvervoerder Post Mortem en de uitvaartondernemer waar het lichaam na de obductie naartoe gebracht kan worden en op welk moment dit zal plaatsvinden.

Wanneer het lichaam terug naar huis gaat, moet de uitvaartondernemer aanwezig zijn met een koelplaat. Het lichaam kan alleen op de begane grond worden geplaatst, tenzij er een lift aanwezig is. De uitvaart kan daarna plaatsvinden zoals gepland en opbaring is mogelijk.

De Hartenbank verzorgt het transport van het lichaam naar de uitvaartverzorger. Dit hoeft dus niet door de nabestaanden of de uitvaartondernemer te worden geregeld. De kosten van de obductie en het vervoer naar het Amsterdam UMC en vervolgens naar huis of het uitvaartcentrum worden gedragen door de Hartenbank. De kosten van de uitvaart zelf zijn voor rekening van de donor of nabestaanden.

6. Bewaring van het hartweefsel

Het hartweefsel wordt zorgvuldig verwerkt en daarna bewaard in de biobank van het Amsterdam UMC.

Het stappenplan in het kort